Het is het pijnlijkste moment in een bouwproject: alles is af, en het gebouw kan niet open. Niet door een fout van de aannemer, niet door een ontwerpfout, maar omdat er geen stroom is.
Eind 2025 stonden 15.014 bedrijven in de wachtrij voor een aansluiting met een grotere afnamecapaciteit. Een jaar eerder waren dat er bijna twaalfduizend. De rij groeit dus met ongeveer een kwart per jaar. En volgens onderzoek in de bouwketen lopen projecten die door netcongestie geraakt worden gemiddeld bijna een jaar vertraging op.
Er is per 1 juli 2026 iets belangrijks veranderd
Sinds die datum geldt een nieuw prioriteringsregime. Drie groepen krijgen voorrang: partijen die netruimte vrijmaken, veiligheid en acute zorg, en basisbehoeften zoals woningbouw, onderwijs, openbaar vervoer, warmte en drinkwater.
Even belangrijk is wat er tegelijk gebeurde: kleinverbruikers verloren hun gereserveerde capaciteit en staan nu op dezelfde wachtlijst als grootverbruik. Dat betekent dat ook kleinere renovaties, laadpalen en woningbouwprojecten meeconcurreren om dezelfde ruimte. Vanaf 1 januari 2027 wordt de resterende ruimte verdeeld op volgorde van aanvraagdatum.
Wat dit betekent voor uw planningDe datum waarop u aanvraagt gaat meetellen. Uitstellen tot het ontwerp helemaal definitief is, kost u straks letterlijk plekken in de rij.
Ingreep 1 — Zet de aansluiting op het kritieke pad
Dit is de belangrijkste en tegelijk de meest verwaarloosde. In veel projecten wordt de netaansluiting behandeld als een uitvoeringsdetail dat de installateur wel regelt. Dat is al jaren niet meer waar.
Behandel de aansluiting zoals u een vergunning behandelt: als een activiteit met een eigen doorlooptijd, een eigen eigenaar en een eigen mijlpaal in de planning. Als de aansluiting niet in uw planning staat, stuurt u er niet op.
Ingreep 2 — Vraag eerder aan dan het ontwerp definitief is
De meeste opdrachtgevers wachten met aanvragen tot het vermogen precies bekend is. Begrijpelijk, maar duur. De wachtrij is geen administratieve formaliteit meer maar een schaarse plek met een datum eraan.
Eén waarschuwing daarbij, en die is essentieel: een ingetrokken aanvraag kost u uw plek in de rij. Optimaliseer dus eerst uw verbruikspatroon en uw gevraagde vermogen, en dien dan in. Niet andersom.
Ingreep 3 — Overweeg een flexibel contract in plaats van wachten
Er bestaan alternatieve transportrechten waarbij u niet altijd het volle vermogen kunt afnemen, maar wel eerder aangesloten wordt. Voor een gebouw dat ’s nachts weinig verbruikt of dat zijn piek kan verschuiven, is dat vaak een betere deal dan drie jaar wachten op vol vermogen.
Bovendien vallen partijen die netruimte vrijmaken in de hoogste prioriteitscategorie. Wie flexibiliteit aanbiedt, staat vooraan.
Ingreep 4 — Faseer het gebouw
Een gebouw dat op tachtig procent van zijn capaciteit open kan, verdient geld. Een gebouw dat wacht op honderd procent, kost geld. Deze rekensom wordt in de praktijk zelden gemaakt, omdat het ontwerp is gemaakt op de eindsituatie.
Kijk of u het programma kunt splitsen: welke functies kunnen nu al draaien op het beschikbare vermogen, en welke wachten. Een tijdelijke hybride oplossing of een tweede fase zodra netruimte vrijkomt, is vaak goedkoper dan stilstand.
Wat dit vraagt van uw projectorganisatie
Alle vier de ingrepen hebben iets gemeen: het zijn geen technische beslissingen maar regie-beslissingen. Ze vragen dat iemand het overzicht heeft over net, vergunning, ontwerp, planning en contract tegelijk — en dat die iemand mandaat heeft om te faseren of te herontwerpen.
In veel projecten ontbreekt precies die rol. De installateur kijkt naar zijn scope, de aannemer naar de bouwkundige planning, de opdrachtgever naar de opleverdatum. En de aansluiting valt tussen de stoelen.
Tot slot
Netcongestie is geen tijdelijk probleem. De realistische horizon voor structurele oplossing ligt op veel locaties tussen 2029 en 2035. Projecten die daar nu al rekening mee houden, halen hun datum. Projecten die erop wachten, niet.
BronnenNetbeheer Nederland, wachtrijcijfers per eind 2025 (02-04-2026) · Cobouw, “Netcongestie levert bijna een jaar vertraging op” (2025) · ACM en netbeheerders over het prioriteringskader per 1 juli 2026
